نامداران تاریخ سوئد/٤

تیرداد ارشانی


persiran.se | Mon, 02.04.2012, 21:08

image
گوستاو دوم آدولف، شیرشمال
Gustav II Adolf

حدود ۵٠٠ چهره‌ی تاریخی در سوئد نقش تعیین کننده‌ای در دگرگونی‌های سیاسی – اجتماعی – فرهنگی دراین کشور داشته‌اند. در این رشته گفتار‌ها در پرس ایران، ما به کوتاهی به شناساندن شماری از مهم‌ترین این چهره‌ها می‌پردازیم.

با گوستاو دوم آدولف، دورانی در سوئد آغاز می‌شود که آن را دوران ابرقدرتی نام داده‌اند. او نوه‌ی گوستاو واسا است که در پایان سده های میانه پادشاهی سوئد را از آن خود کرد ، مذهب کاتولیک را برانداخت و نوگرایی پروتستان را جانشین آن کرد و آغازگر بهکرد‌های گوناگون سیاسی و اداری در سوئد شد. گوستاو دوم آدولف را یکی از برجسته‌ترین پی‌گیران سیاست‌های پدربزرگش گوستاو واسا می شناسند.گوستاو دوم آدولف تنها پادشاه در تاریخ سوئد است که لقب کبیر گرفته‌است.

گوستاو دوم آدولف در سال ١٥٩٤ زاده شد و در ٦ نوامبر سال ١٦٣٢ در نبردی بزرگ در لوتسن آلمان در ٣٧ سالگی کشته شد. اما با وجود اینکه جوانمرگ شد، دوران حکومتش چندان کوتاه نبود. او در هفده سالگی تاجگذاری کرد و به این ترتیب جانشین پدرش کارل نهم شد و دوران بیست‌ساله‌ی حکومت خود را آغاز کزد. در این هنگام سوئد دورانی از پیشرفت در زمینه‌های گوناگون را می‌گذراند و از این رو آماده‌ی نوآوری‌ها و بهکردهایی گسترده‌تر بود که گوستاو دوم آدولف توانست از این آمادگی بهره‌ای کارآمد بگیرد. اما وی همچنین وارث سوئدی درگیر در جنگ بود، جنگ با لهستان، روسیه و دانمارک.

در دوران حکومت بیست‌ساله‌ی گوستاو دوم آدولف، سوئد سا‌ل ها ازچنگ جنگ رهایی نداشت که البته نمی‌توان گفت که این جنگ‌ها تماما به رهبران کشور و گوستاو آدولف تحمیل شده بودند. به هیچ روی، چرا که خود پادشاه و پیرامونیانش خواهان گسترش مرزهای سوئد بودند وچیرگی بر سرزمین‌هایی را می‌خواستند که روسیه و لهستان بر آنها حکومت می‌کردند، و نیز خواهان ستیز با دانمارک برای پایان دادن به تسلط این کشوربر جنوب سوئد بودند. در جنگ با دانمارک که به جنگ کالمار معروف شده، سوئد تاب مقاومت در برابر نیروهای دانمارک را نیاورد و بدین ترتیب، برای برقراری صلح میان دو کشور، پرداخت غرامتی سنگین به دانمارک را پذیرا شد. در سال ١٦١٤ سوئد پیمان صلحی با لهستان امضا کرد اما جنگ با روسیه تا سال ١٦١٧ ادامه یافت که به پیروزی نسبی سوئد انجامید و سرزمین‌هایی از روسیه به چنگ سوئد افتاد. این کشورگشایی ها بطبع محبوبیت و قدرت گوستاو دوم آدولف را افزایش داد .

image


با وجود جنگ‌جویی و گرایشی سخت به کشورگشایی ، دوران حکومت گوستاو آدولف دوران بهکردها و کفایت‌افزایی‌های گسترده ی گوناگون در عرصه‌ی درون‌مرزی نیز بود. تلاش‌های گوناگونی برای ایجاد یک نظام اداری نو در سوئد به عمل آمد و دیوان‌سالاری وسیعی پایه‌گذاری شد. در این زمینه، گوستاو آدولف از یاری و رایزنی یکی از برجسته‌ترین سیاست‌مداران تاریخ سوئد، آکسل اوکسن‌شرنا، Axel Oxenstierna، برخوردار بود. اوکسن‌شرنا که به اصطلاح امروزی نخست وزیر گوستاو آدولف بود، معمار وبنیان‌گذاردیوان‌سالاری مدرن در سوئد شناخته می‌شود. اصلاحات مهمی در عرصه‌ی آموزش و نیز در عرصه‌ی حقوقی در دوران حکومت گوستاو دوم آدولف در سوئد انجام گرفت. ایجاد دبیرستان‌ها ، گسترش دانشگاه اوپسالا که هزینه‌ی آن را پادشاه سوئد از دارایی‌های شخصی خود پرداخت و نیز ایجاد دادگاه پژوهش "سویا "، Svea hovrätt، که هنوز هم همین عنوان را دارد، از کارهایی است که در دوران پادشاهی او به انجام رسید.

این اصلاحات و همزمان با آنها جنگ‌های درازمدت نیاز به هزینه داشت و بنابراین حکومت گوستاو دوم آدولف باری سنگین بر دوش مردم سوئد که بخش بزرگ آنها را روستانیان و کشاورزان تشکیل می‌دادند، گذاشت. مالیات های سنگین و سربازگیری از روستاها فشاری سخت بر مردم سوئد در این دوران وارد آورد. در آمد دولت سوئد همچنین از طریق دریافت حقوق گمرکی تامین می‌شد و یکی از علت‌های کشورگشایی‌های این دوران نیز انگیزه‌ی چیرگی بر آب‌راه‌های بازرگانی و بندرهای مهم برای کسب حقوق گمرکی و عوارض بازرگانی بود. در زمینه‌ی تناسب قدرت در کشور نیر دگرگونی‌هایی انجام گرفت، بدین معنا که گوستاو دوم آدولف و نخست‌وزیرش آکسل اوکسن‌شرنا برامتیازات اشراف افزودند و برای نمونه مقرر کردند که کارهای مهم دیوانی در کشور منحصرا در اختیار طبقه‌ی اشراف باشد.

گوستاو دوم را شخصی به شدت مذهبی و باورمند به مسیحیت پروتستان توصیف کرده‌اند و یکی از علت‌های درگیری وی در جنگ‌ سی ساله در اروپا را که به مرگ خود وی نیر انجامید، انگیزه‌ی مبارزه با گسترش و نیرومندتر شدن کاتولیک‌ها به رهبری فرمانفرمایان آلمان دانسته‌اند، اما برخی از تاریخ‌نگاران این انگیزه‌ی مذهبی را تعیین کننده نمی‌دانند بلکه بر این باورند که یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های ورود به جنگ سی ساله جلوگیری از گسترش نفوذ فرمانفرمایان آلمان بر منطقه‌های شمال اروپا بود که در صورت تحقق می‌توانست منافع مادی و استراتژیک سوئد را در این منطقه‌ها به خطر اندازد. در این زمینه برای نمونه اینگونه استدلال می‌شود که گوستاو آدولف در جنگ با آلمان‌ها از کمک های مالی فرانسه که یک کشور کاتولیک بود برخوردار شد و رفتاری کاملا دوستانه با فرانسوی‌های کاتولیک داشت.

به هرحال، گوستاو دوم آدولف، در سال ١٦٣٠، سوئد را وارد درگیری‌های جنگ‌ سی ساله کرد که از سال ١٦١٨ آغاز شده بود. پیروزی‌های بزرگی در نبردهای گوناگون نصیب سوئد شد و آوازه‌ی گوستاو دوم آدولف را جهانی کرد.
گوستاو دوم آدولف سرداری رشید بود که برخی از تاریخ نگاران این رشادت او را جسارتی ناشایسته برای یک پادشاه و بلندپایه‌ترین فرمانده نظامی خوانده‌اند. او به جای اینکه تنها در پشت جبهه رهبری پیکارهای نظامی را در دست گیرد خود نیز وارد میدان نبرد می‌شد و به این دلیل نیز لقب شیر شمال گرفته بود. و سرانجام نیز این رفتار جسورانه در نبردی که در لوتسن آلمان در ششم نوامبر ١٦٣٢، میان نیروهای سوئد و آلمان در گرفت، به زخمی شدن و مرگ وی انجامید.

image


جسد گوستاو دوم آدولف را به سوئد آوردند و در سال ١٦٣٤ در کلیسای ریدارهولم Riddarholmskyrkan در استکهلم به خاک سپردند.
هنگام مرگ گوستاو دوم آدولف، تنها فرزند "مشروع" وی کریستینا ٥ ساله بود. وی سال‌ها بعد حکومت سوئد را در مقام ملکه‌ی فرمانروا در دست گرفت و همچون پدرش یکی از نامداران برجسته‌ی تاریخ سوئد شد.



Bookmark and Share