دریاچه ی ارومیه در آستانه‌ی فاجعه زیست محیطی

سهراب سرابی


persiran.se | Tue, 12.04.2011, 20:08

image

تظاهرات اعتراضی علیه سیاست زیست محیطی جمهوری اسلامی در تبریز در سیزدهم فروردین سال ١٣٩٠ فاجعه ی زیست محیطی خشکیدن دریاچه‌ی ارومیه را باری دیگر در کانون توجّه قرار داده است. این تظاهرات که مطابق معمول به هجوم نیروهای امنیّتی، درگیری و، بنا به گزارش های موجود، به دستگیری حدود ٧٠ تن و زخمی شدن شماری از شرکت کنندگان در تظاهرات انجامید، نشانگر این است که آگاهی در مورد خطر زیست محیطی یاد شده محدود به کوشندگان محیط زیست نیست. البته این گسترش آگاهی با توجّه به وضع فاجعه بار آشکار دریاچه‌ی ارومیّه که از جمله‌ی علتهای آن ایجاد بیش از ١٥ سد در رودخانه های ورودی دریاچه شناخته می شود، شگفت آور نیست. در این زمینه دکتر حسین گلابیان ، آرشیتکت و برنامه ریز منطقه‌ای، دانش آموخته‌یKTH در استکهلم، در نوشته ای در فصلنامه جامعه مهندسین مشاور، بهار ١٣٨٩، که در آن طرحی نیز برای اقدامات ضروری برای جلوگیری از خشک شدن دریاچه ارائه شده، ابعاد هراس انگیزبحران راکه می توانددر ١٠ سال آینده منطقه‌ی دریاچه و پیرامون آن رابه شوره‌زارتبدیل کند، شرح داده است .
به نوشته‌ی گلابیان دریاچه‌ی ارومیه که ار سوی یونسکو به عنوان ذخیره ‌گاه مهم بیوسفری شناخته شده در حال خشک شدن است که در این صورت بخش های بزرگی از ایران در معرض بادهای ویرانگر نمک قرار خواهد گرفت. وی ادامه می دهد که دریاچه‌ی ارومیه از لحاط تنوّع و ویژگی‌ زیست‌محیطی یکی از مهم‌ترین دریاچه‌های جهان است. آرتمیا اورمیانا، یک جاندار سخت پوست منحصر به فرد، در این دریاچه زندگی و زادو ولد می کند. این جاندار منبع غذائی صدها هزارپرنده‌ی مهاجر است که برای زمستان گذرانی یا تخم‌گذاری و تکثیربه این دریاچه کوچ می‌کنند.
دریاچه‌ی ارومیه ازحدود پانزده سال پیش دچار کم‌آبی فلج‌کننده‌ای شده که نه تنها حیات موجودات طبیعی بلکه حیات ساکنان ناحیه‌ی پرجمعیّت اطرافش را هم در معرض تهدید بزرگی قرار داده است. با کاهش بیش از ٦ متری عمق آب آن ، دریاچه به شورآبه‌ی غلیظی تبدیل شده که سراسر ساحل آن را نوار پهنی از کریستال های نمک پوشانده است. در حال حاضر میزان شوری آب به حدّ فوق اشباع ٣٤ در صد رسیده است که در آن هیچ جانداری و از همه مهم‌تر آرتمیااورمیانا قادر به ادامه‌ی حیات نیست. توجّه به ارزش بسیار بالای اقتصادی و صنعتی این جاندارو تخم آن (سیست)، به تخمین سالانه چندین میلیارد دلار، اهمیت و یکی از ابعاد بحران دریاچه را نشان می‌دهد. امّا خطر خشک شدن دریاچه درنابودی فضای زیست آرتمیا اورمیانا خلاصه نمی شود بلکه با خشک شدن دریاچه، نمک آن به صورت یک "بمب نمکی" فعّال شده و با وزش باد می تواند منطقه‌ی بزرگی در پیرامون خود را که شامل بخش‌های بزرگی از شمال غربی ایران، شرق ترکیّه و جنوب قفقاز می شود، آلوده و به شوره‌زار تبدیل کند.
دکتر گلابیان وضع دریاچه‌ی ارومیه را به سرنوشت دریاچه‌ی آرال در آسیای مرکزی تشبیه می‌کند. دریاچه‌ی آرال به علت اختصاص آب رودحانه‌های ورودی آن ، جیهون و سیحون، به کشت پنبه در دهه‌ی ١٩٦٠ میلادی، به تدریج کوچکتر و خشک شد به طوری که اکنون بستر خشک آن که حاوی املاح فراوانی است به یک خطر عظیم تبدیل شده است. طوفان‌های نمکی که با وزش باد از آن بر می‌خیزد با خود انواع بیماری‌ها را برای ساکنان منطقه‌ی اطرافش به همراه آورده است که از آن جمله می‌توان به افزایش غیر عادی تولّد کودکان ناقص، شیوع انواع سرطان‌های حنجره و ریه، سرطان خون و نارسائی‌های کلیوی اشاره کرد.
دکتر گلابیان طرحی بزرگ برای جلوگیری از خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه را که عمدتاً مبتنی است بر یک سیستم انتقال آب از دریای خزر به دریاچه‌ی ارومیه پیشنهاد کرده است. وی تأکید می‌کند که اجرای طرح ‌های اساسی با ضرب‌آهنگی اضطراری برای نجات اِکو سامانه‌ی ارومیه، با توجّه به ابعاد و عواقب فاجعه‌بار غفلت از آن، امری غیر قابل اجتناب به نظر می‌رشد.


Bookmark and Share