نوسان ارز در ایران

مصاحبه با دکتر احمد علوی


persiran.se | Fri, 23.11.2012, 15:49

image
به گزارش خبرگزاری های داخل ایران، در حالی که صرافی‌ها روز سه شنه ٣٠ آبان قیمت یورو و پوند را نامشخص اعلام می‌کنند قیمت فروش هر دلار به ٢٧٠٠ تومان کاهش پیدا کرد ولی در روز بعد دوباره به نزدیکی سه هزار دلار رسید، دلیل این امر چیست؟

التهاب ارزی محصول التهاب اقتصادی و سیاسی کوتاه مدت و روند میان مدت و بلند مدت نامناسب اقتصادی است که در ایران در جریان است. تشکیل قیمت ارزهایی همچو دلار، به اصطلاح متغیرهای یک فرایند غیر متعین است که در دوره کوتاه مدت و بخصوص در عملیات روزمره بازار همواره نوسان دارد و به دقت و زمان مند نمی توان آنرا محاسبه کرد، هر چند تخمین و رصد آن البته میسر است. یک سلسله عوامل بین المللی و داخلی این نوسان کاهنده ارزش دلار را در شرایط فعلی توضیح می‌دهد. نخست اینکه در عرصه بین المللی، ارزش دلار نسبت به سایر ارزهای معتبر مانند پوند و حتی یورو که موقعیت چندان قوی هم ندارد، روز سه شنبه کاهش یافت و همانطور که از متن خبر هم بر می آید هر چند ارزش دلار دچار کاهش شده ولی صرافی ها قیمت پوند و یورو را اعلان نمی کنند. بنابراین هنوز نمی توان با قطعیت گفت که ارزش ریال در مقابل سبد ارزهای بین المللی تثبیت شده یا این نوسان کاهنده ارزش دلار پایدار خواهد ماند. افزون بر این بنا به آنچه مقامات بانک مرکزی گفته اند بین ١٢ و١٨میلیارد دلار در همین چند ماه از بازارهای ایران به پس انداز خانگی تبدیل شده است که به نوعی بیمه قدرت خرید فعالان اقتصادی و خانوارها به شمار می آید، که البته این رقم چندان دقیق هم نیست. و اگر فرار غیر رسمی سرمایه از ایران را بر آن بیافزایم البته این مبلغ بیشتر خواهد شد. بنابراین تب و عطش خرید دلار دیگر در سطح گذشته باقی نمانده است و فعالین اقتصادی و خانوارها توانسته‌اند گارد خودش را با این دلارها محکم کند. بنابراین نباید تصور کرد که عطش تقاضای بازار همان است که بود. سوم آنکه دولت هم با کاهش اعتبارات بودجه دستگاه های دولتی و کاهش اختصاص ارز آنها تلاش کرده که عرضه ارز را افزایش دهد. افزون بر این به علت تعطیلات روزهای آتی فعالیت بازار کاهش پیدا کرده است. همچنین باید سهم عواملی مثل عوامل فصلی را هم بر این عوامل افزود. بنابراین شگفت آوار نیست که ارزش دلار دچار کاهندگی شده باشد.

آیا میتوان انتظار داشت که این روند ادامه پیدا کند و ارزش دلار به سطح پیش از التهاب بازگشت کند؟

قیمت ارز چیزی جز ارزش ریال برای طرف های خارجی نیست. در کوتاه مدت ممکن است قیمت ارزها کاهش پیدا کند اما پرسش این است که به چه قیمتی و چه گونه. به قیمت ارزان فروشی دلار نفتی و پیامدهای منفی بودجه ای و مالی آن؟ اما ارزش ریال در بلند مدت هم از عواملی مانند تورم، کسر بودجه دولت، تراز پرداخت های بین المللی، رشد اقتصادی، توان تولید داخلی و سهم ایران در بازارهای بین المللی تاثیر می پذیرد. اگر تورم کاهش پیدا کند، کسر بودجه و نقدینگی بدون پشتوانه کاهش و تراز پرداخت ها با صادراتی شدن اقتصاد ایران مثبت شود، طبیعی است که ارزش ریال در مقابل سبد ارزهای بین المللی تقویت می شود و به میزانی که این متغیرها در طول زمان مثبت شوند، تقویت ریال هم تداوم خواهد داشت. اما مشکل این است که بنا به تازه ترین آماری که منتشر شده است نرخ تورم ماهانه در مهر ماه سال جاری به بالاترین سطح در ١٣ سال گذشته رسیده است. دولت دارای کسر بودجه ای است که هر چند حدود ٤٥ درصد کل بودجه تخمین زده می‌شود ولی دلایلی وجود دارد که در عمل کسر بودجه آشکار و پنهان حتی از این میزان هم تجاوز می‌کند. همچنین با توجه به کاهش شدید سرمایه گذاری دولت و بودجه انقباضی آن، سرمایه گذاری هم که نقش قابل توجهی در رشد اقتصادی دارد افزایش پیدا نمی‌کند. افزایش مصرف هم که یکی از عوامل افزایش رشد اقتصادی است با توجه به افزایش بیکاری و افزایش بودجه خانوار هم به نظر نمی رسد افزایش پیدا کند. بنابراین انتظار نمی رود که در میان مدت و بلند مدت شرایط لازم برای افزایش ارزش ریال مهیا باشد. اما روشن است دولت میتواند با تزریق دلار تلاش کند که ارز ریال بیشتر سقوط نکند. این البته مستلزم دسترسی دولت به ارز است که با توجه به کاهش تولید و صادرات نفت خام که منبع اصلی ارز دولت است و همچنین تحریم ها، چشم انداز روشنی ندارد. بنابراین گمان نمی رود که کاهش قیمت ارز بین المللی تداوم پیدا کند بالعکس احتمال افزایش آن بیشتر است. چون هر چند عوامل خارجی ضعف بین المللی دلار قیمت آن را به پایین سوق میدهد اما عوامل داخلی مانند افزایش تورم و شدت اثر تحریم ها آنرا به بالا می کشد. باید انتظار داشت که برایند این چالش و مالش بین عوامل گوناگون به سود عوامل قوی تر یعنی فرایند بلند مدت باشد. و این عوامل یعنی کاهش رشد اقتصادی، افزایش تورم، و متغیرهای مربوطه البته سویه مناسبی ندارند و در جهت تضعیف ریال در جریان هستند.

ایا دولت میتواند با توجه به سازوکارهای که در دسترس دارد قیمت ارزها را کاهش ‌دهد واین دارای چه اثرات مثبت و منفی خواهد بود؟

در کوتاه مدت تنها سازوکار دولت همان عرضه دلار در بازار ارز است اما این امر هم سهل است و هم ممتنع. چون با توجه به اینکه وضعیت سیاسی و اقتصادی ایران چه در عرصه داخلی و چه بین المللی نامعلوم است، بسیار دشوار است. مهمترین اولویت برای جلوگیری از سقوط بیشتر ریال تنش زدائی بین المللی و همچنین داخلی و ثبات سیاسی و اقتصادی است. متاسفانه خود دخالت دولت و ناتوانی مدیریتی بانک مرکزی و اظهارات متضاد مسئولین این بانک الان به عاملی برای نوسان ارزی و ابهام در آینده تبدیل شده است. تثیبت دلار تا کنون به مدد تزریق دلارهای نفتی و به فردا انداختن مشکلات انجام شده و تنها توانسته تعادل لرزانی را ایجاد کند که تا مدتی کوتاه دوام داشته است و پس از مدتی این تعادل از بین رفته است. ثبات قیمت ارز یکی از نیازهای فعالان اقتصادی و رشد و پیشرفت است اما نه به شکل دستوری و تصنعی چون مزیت آن ناچیز و هزینه های آن بالاست. در صورت تداوم این وضع و اگر قیمت بازار ارز بالا و دولت ارز را ارزان عرضه کند چنین امری به انتقال رانت به برخی از گروه ها خواهد انجامید و کسر بودجه دولت افزایش خواهد یافت و این تازه حلقه نخست این پیامدهای منفی است و دامنه آن از این هم وسیع تر خواهد شد.


Bookmark and Share